Trả thù bằng việc thức khuya (revenge bedtime procrastination): Khi ban đêm là khoảng thời gian duy nhất ta được làm người
Last updated: January 30, 2026 Xem trên toàn màn hình
Recommended for you
- 06 Feb 2024
Bài toán Trolley Problem: Hi sinh thiểu số để cứu đa số? 158/381 - 19 Dec 2023 Hồi tưởng lạc quan (Rosy retrospection): Khi những quá khứ tươi đẹp có thể đe dọa đến tương lai của bạn 64/642
- 11 Feb 2024 Càng đọc càng thấm: 10 suy ngẫm sâu sắc từ nhà tâm lý học Carl Jung 55/2433
- 18 Jul 2020 Lợi ích cận biên (Marginal Utility) là gì? Qui luật lợi ích cận biên giảm dần 49/862
- 09 Aug 2022 Hiệu ứng “rắn hổ mang” (Cobra effect): Khi giải pháp trở thành vấn đề, tưởng vui lại hóa xui 45/633
- 09 Aug 2019 Nghịch lý Icarus - Nghịch lý nói hay làm dở (Good idea, bad execution) 35/738
- 02 Dec 2025 Chủ Nghĩa Gia Đình Trị (Nepotism) Làm Suy Giảm Sự Hài Lòng Và Niềm Tin Trong Công Việc Như Thế Nào? 35/63
- 22 May 2022 Tư duy ngoài hộp (Thinking out of box) là gì? Tại sao quan trọng với sự phát triển của doanh nghiệp? 32/534
- 15 Apr 2023 Nghịch lý từ câu chuyện “một chén gạo dưỡng ơn, một đấu gạo gây thù” 29/824
- 14 Sep 2024 11 Cơ Chế Tâm Lý Che Giấu Cần Nhận Diện Để Hiểu Bản Thân và Người Khác 28/520
- 01 Oct 2021 Sự Tự Điều Chỉnh (Self-Regulation) Là Gì? Tại Sao Nó Quan Trọng? 25/785
- 02 Oct 2024 Lời sấm của Tào Tháo: "Đảo ngược lời khuyên của vợ, thành công ắt đến" 25/67
- 04 Sep 2022 Hiệu ứng cánh bướm là gì? Ý nghĩa và tác động của hiệu ứng cánh bướm 24/695
- 13 Aug 2025 Hội chứng "imposter syndrome" là gì? 23/149
- 12 Feb 2025 Thành Công Không Chỉ Dựa Vào Chăm Chỉ, Trí Thông Minh Hay Tiền Bạc – Mà Cần "Căn Cơ" 21/603
- 09 Dec 2025 Hiệu Ứng Tàu Điện Ngầm - The Subway Effect 21/37
- 05 Sep 2025 “Lời Khuyên”: Thuận lý thì ít, nghịch lý thì nhiều. Suy nghĩ không giống nhau thì không nên khuyên nhau. 20/81
- 01 Nov 2024 Đừng Chỉ Làm Việc, Hãy Trưởng Thành: Bốn Bài Học Từ Thiền Nhật Bản 20/216
- 02 Oct 2023 Ngôi Chùa Trăm Năm và Viên Gạch Vỡ: Bài Học Thấm Thía Về Lỗi Nhỏ Trong Bức Tranh Lớn 20/346
- 15 Mar 2024 Tê liệt vì suy nghĩ quá nhiều (Analysis Paralysis) là gì? 18/296
- 02 Feb 2026 Làm thế nào để tránh văn hóa nhóm độc hại trong phát triển phần mềm? 17/26
- 02 Sep 2025 Bốn Nhóm Người Dễ Bị “Brain Rot” Trên Mạng Xã Hội Và Cách Phòng Tránh 16/50
- 03 Sep 2020 Hiệu ứng rắn hổ mang, Luật Goodhart, Campbell & Chuyện thi cử 16/228
- 10 Sep 2024 Tại sao những thứ chúng ta muốn lại ít khi có được? 15/245
- 01 Nov 2023 Lòng Tham Vi Tế: Khi Chúng Ta Chạy Theo Miễn Phí Mà Không Biết Đang Đánh Đổi Điều Gì 14/142
- 02 Oct 2023 OCEAN: Mô hình 5 tính cách Big Five 14/309
- 02 May 2024 Những trích dẫn hàng đầu của Albert Einstein để truyền cảm hứng và động lực 14/254
- 09 Jan 2025 10 Nghịch Lý Cuộc Sống Từ Phim Upstream (nghịch hành nhân sinh): Đối Mặt Rủi Ro Trong Thời Đại VUCA 14/221
- 11 Dec 2024 Trust Issues Là Gì? Các Dấu Hiệu Nhận Biết 14/56
- 04 Nov 2025 Internal vs. External Locus of Evaluation: Bạn Đang Tìm Sự Công Nhận Từ Đâu? 13/46
- 12 Aug 2025 Hội chứng Imposter Syndrome: Vì sao Quản Lý Dự Án giỏi lại luôn nghĩ mình không đủ giỏi? 13/100
- 22 Sep 2024 Hội chứng Zeigarnik – Tại sao những công việc dở dang "đọng" lại trong trí nhớ lâu hơn các công việc đã hoàn thành? 13/105
- 01 Sep 2023 Định luật Goodhart và định luật Campbell - Nghịch lý về thành tích 13/217
- 16 Feb 2024 Nghịch lý của sự hoàn hảo: AI có thể quá tốt để sử dụng? 12/199
- 13 Feb 2025 Căn Cơ Là Gì? Yếu Tố Quyết Định Thành Bại Trong Cuộc Sống 12/540
- 04 Apr 2025 BÀI HỌC NGẮN SỐ #26: 12 sự thật quan trọng giúp bạn trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình 11/84
- 06 Dec 2025 Sức mạnh của phương pháp 30-for-30: Bạn đã bao giờ cam kết 30 ngày liên tục cho một mục tiêu? 11/60
- 01 May 2025 Vì Sao Các Cửa Hàng Trung Quốc Không Vội Vã Phục Vụ Khách Hàng? 11/98
- 11 Sep 2020 Nghịch lý kinh doanh tại Mỹ: Chăm sóc khách hàng không tốt, nhưng công ty lại lãi lớn 11/177
- 04 Feb 2026 Cô lập nơi công sở (Workplace Ostracism): Một hành vi thường bị hiểu lầm 11/18
- 01 Jan 2025 Phương Pháp Shadow Work: Chìa Khóa Chữa Lành Và Phát Triển Bản Thân 10/231
- 10 Sep 2025 Học Tài Thi Phận Là Gì? Cần Làm Gì Để Vượt Qua May Rủi? 9/38
- 01 Jul 2020 8 Thiên Kiến Nhận Thức Mà Người Quản Lý Dự Án Cần Cảnh Giác 8/79
- 18 Jan 2025 Echoist là kiểu người gì? Echoist khác với người hướng nội và người ái kỷ như thế nào? 7/100
- 19 Feb 2024 “Curse of Knowledge” khác với "Unknown knowns" như thế nào? 7/11
- 29 Jan 2026 5 QUY LUẬT TÂM LÝ VÀ QUẢN TRỊ KINH ĐIỂN 6/13
- 27 Jan 2026 Thành công: Nỗ lực hay Chỉ là May mắn? 5/12
- 15 Dec 2023 "Performative happiness" là gì? 4/28
- 16 Feb 2026 Tết là bài kiểm tra năng lực quản lý công việc, sắp xếp không gian và năng lực giao tiếp của bạn 4/5
- 19 Feb 2026 Trí tuệ nhân tạo (AI) không tạo ra tương lai… mà đang tái thiết thời Trung cổ 4/6
- 08 May 2024 Ghosting và Thao Túng Tâm Lý: Những Điều Gen Z Cần Biết để Bảo Vệ Bản Thân /100
Có một khoảnh khắc rất lạ mỗi ngày -
khi mọi thứ đã yên, không còn email, deadline hay nghĩa vụ nào gọi tên bạn.
Lúc đó, dù đã khuya, bạn vẫn không muốn ngủ.
Không phải vì ham vui.
Cũng không hẳn vì lười.
Mà vì đó có thể là khoảng thời gian duy nhất trong ngày bạn thật sự cảm thấy mình đang sống - có quyền quyết định, có tự do, không bị kéo đi bởi kỳ vọng của bất kỳ ai.
Hiện tượng này được gọi là revenge bedtime procrastination: cố tình trì hoãn giấc ngủ để “đòi lại” thời gian cho bản thân, trong một cuộc sống mà ban ngày gần như không thuộc về bạn.
- Vì sao ban đêm lại là “vùng an toàn” duy nhất
- Tại sao bạn sợ nhắm mắt và sợ ngày mai bắt đầu
- Dopamine, second wind, và cuộc chiến giữa lý trí – cảm xúc
- Vì sao sự dịu dàng với bản thân mới là liều thuốc ngủ hiệu quả nhất
Vùng não lý trí (vỏ não trước trán) đã kiệt sức vào cuối ngày, trong khi hệ cảm xúc thúc đẩy bạn tìm dopamine nhanh từ việc lướt mạng. Hiện tượng sinh học “second wind” (luồng gió thứ hai) còn đánh lừa bạn rằng mình tỉnh táo hơn về đêm.
Những nguyên nhân sâu xa gồm nỗi sợ ngày mai với trách nhiệm chồng chất và nỗi sợ sự im lặng - khi tắt điện thoại, những lo âu và suy nghĩ khó chịu ập đến.
Tái định nghĩa việc nghỉ nủi: Ngủ không phải lãng phí thời gian mà là điều thiết yếu. Gợi ý hãy dịu dàng với bản thân và xây dựng thói quen thư giãn buổi tối như cất điện thoại, viết ra suy nghĩ, hít thở chánh niệm để cải thiện giấc ngủ.
Khi căn nhà đã yên tĩnh.
Không ai cần gì từ bạn.
Mọi công việc “phải làm” đã xong.
Bạn ngồi đó, tỉnh táo, và bỗng nhận ra một cảm giác mà ban ngày hầu như không bao giờ có:
sự bình yên.
Không vội vã.
Không bị kéo đi bởi nghĩa vụ.
Không cảm giác tội lỗi vì “đáng lẽ mình nên làm việc khác”.
Chỉ có bạn, thời gian, và quyền tự quyết: mình sẽ dùng sự chú ý của mình cho điều gì.
Có khi đó là lần đầu tiên trong cả ngày bạn cảm thấy… mình thực sự là con người.
Vấn đề là:
chỉ còn khoảng 6–8 tiếng nữa, bạn sẽ phải thức dậy và bắt đầu lại guồng quay quen thuộc.
Và thế là bạn bị giằng xé.
- Ngủ sớm để có sức cho ngày mai
- Hay ở lại thêm một chút nữa, để tận hưởng phần đời ít ỏi này cho “đáng”?
Rất nhiều người, rất nhiều đêm, đã chọn phương án thứ hai.
Và hiện tượng đó có một cái tên:
Revenge Bedtime Procrastination – Trì hoãn giờ ngủ để trả thù cuộc sống.
“Trả thù” ai, và vì điều gì?
“Trì hoãn giờ ngủ” thì dễ hiểu:
bạn biết mình nên đi ngủ, nhưng vẫn cố tình thức.
Còn “trả thù”?
Lúc đầu tôi cũng không hiểu.
Cho đến khi đọc kỹ hơn, và thấy ra bản chất của nó:
Đây là một hành vi trả đũa thầm lặng đối với một xã hội đã lấy đi gần như toàn bộ thời gian ban ngày của chúng ta.
- 40+ giờ mỗi tuần cho công việc
-
Rồi về nhà lại tiếp tục “làm việc” theo cách khác:
- nấu ăn
- dọn dẹp
- chăm con
- làm thêm vì lương không đủ sống
- hoặc xây side project để hy vọng thoát ra
Điều trớ trêu là:
dù công nghệ ngày càng hiệu quả hơn (internet, tự động hóa, AI),
thời gian rảnh của con người không tăng – mà dường như còn ít đi.
Thế là ban đêm trở thành nơi duy nhất bạn có thể “đòi lại” đời mình.
Tôi hiểu điều này – hơn bạn nghĩ
Thú thật: tôi không chỉ “trả thù” vào giờ đi ngủ.
Có một giai đoạn dài trong đời,
cả cuộc sống của tôi là một hành vi trả thù.
Tôi giận xã hội.
Giận những hệ thống buộc tôi phải sống một cuộc đời mà phần lớn thời gian… tôi không hề thích.
Tôi chỉ muốn bám víu lấy những khoảnh khắc hiếm hoi:
- những việc tôi không ghét
- hoặc ít nhất là thấy dễ chịu
Nhưng thế giới dường như không cho phép điều đó.
Và kết luận tôi rút ra, sau một thời gian dài sống như vậy, là:
nó không hiệu quả.
Cảm giác “đã đời” chỉ tồn tại trong khoảnh khắc.
Về lâu dài, nó làm mọi thứ tệ hơn – cả ban ngày lẫn ban đêm.
Cái giá của việc “đòi lại thời gian” bằng cách hy sinh giấc ngủ
Khi thiếu ngủ kéo dài, bạn không chỉ mệt.
Bạn mất dần khả năng điều tiết cảm xúc.
Vùng não chịu ảnh hưởng nặng nhất của thiếu ngủ là vỏ não trước trán (prefrontal cortex) – nơi chịu trách nhiệm cho:
- kiểm soát cảm xúc
- ra quyết định
- suy nghĩ trước khi hành động
Bạn có thể sống thiếu điều tiết cảm xúc.
Nhưng cuộc sống đó sẽ là hỗn loạn liên tục.
Và trớ trêu thay:
khi bạn hành động theo cảm xúc nhiều hơn,
bạn lại cảm thấy mình kiểm soát cuộc sống ít hơn.
Nói thẳng ra:
bạn nghĩ mình đang giành lại quyền tự chủ,
nhưng thực chất bạn đang đánh mất nó.
Nỗi sợ thật sự đằng sau Revenge Bedtime Procrastination
Gốc rễ của hành vi này không phải lười, cũng không phải kỷ luật kém.
Nó là một dạng FOMO – nhưng không phải sợ bỏ lỡ cuộc sống của người khác.
Mà là sợ bỏ lỡ chính cuộc đời mình.
Cảm giác rằng:
- thời gian trôi qua
- những điều bạn yêu thích bị ép ra ngoài lề
- đời sống chỉ còn là chuỗi nghĩa vụ nối tiếp nhau
Làm sao để thoát khỏi vòng lặp này (mà không thấy mình đang “đánh mất cuộc sống”)?
1. Thay đổi góc nhìn: bạn không hề “trả thù” được ai
Thức khuya không làm:
- công ty thay đổi
- sếp thức tỉnh
- xã hội bỗng quan tâm đến cân bằng cuộc sống
Người duy nhất bị tổn thương là bạn.
Và tệ hơn:
người đáng lẽ phải bảo vệ nhu cầu của bạn nhất – chính bạn –
lại đang là người trừng phạt bạn.
2. Làm cho việc “được là chính mình” trở nên dễ chịu hơn – mỗi ngày
Những thú vui cấp tính (game, phim, mạng xã hội) cho cảm giác dễ chịu nhanh,
nhưng không để lại gì cho ngày hôm sau.
Bạn thức khuya 3 tiếng để giải trí.
Sáng hôm sau, niềm vui đó gần như… bằng 0.
Ngược lại, khi bạn:
- ngủ đủ
- vận động nhẹ
- ăn uống ổn định
bạn không bắt đầu ngày mới từ con số 0.
Không cần “vui”.
Chỉ cần “ổn” – cũng đã là khác biệt rất lớn.
3. Cải thiện chất lượng ngủ (khi bạn chưa thể ngủ đủ)
- Ngủ và thức dậy cùng khung giờ mỗi ngày
→ tốt hơn ngủ nhiều giờ nhưng giờ giấc loạn xạ - Giảm ánh sáng, tiếng ồn khi ngủ
- Nhiệt độ mát hơn một chút giúp vào giấc sâu nhanh hơn
- Cắt caffeine trước giờ ngủ 10–12 tiếng
- Tránh rượu bia trong vòng 6–8 tiếng trước khi ngủ
4. Đem “những thứ bạn cố nhồi vào ban đêm” rải đều vào ban ngày
- Chơi game → 10–15 phút trong giờ nghỉ
- Đọc sách → Kindle, sách mỏng
- Vận động → đi bộ, giãn cơ, 5 phút cũng được
Niềm vui có điểm bão hòa.
Sau một ngưỡng nhất định, nó không còn là chăm sóc bản thân –
mà chỉ là thỏa mãn nhất thời.
Nhận ra ranh giới đó là bước rất quan trọng.
Lời kết
Tôi hiểu cảm giác bị mắc kẹt.
Tôi hiểu mong muốn mở rộng những phần đời mình còn thấy dễ chịu.
Tôi chỉ biết – từ trải nghiệm cá nhân – rằng:
đó là một cuộc chiến không thể thắng bằng cách hy sinh bản thân mỗi đêm.
Mục tiêu không phải là ép mình “ngủ ngoan”.
Mà là xây dựng một cuộc sống mà bạn không cần phải trả thù nó nữa.
Hy vọng bài viết này giúp bạn nhìn rõ hơn vòng lặp mình đang mắc phải –
và cách để bước ra, từng chút một.
Chăm sóc tốt cho bạn nhé.
Khám phá thêm các chủ đề sau
Đọc thêm: Hướng dẫn hợp tác viết bài (guest blogging)
Các chủ đề được quan tâm nhiều nhất
CHIA SẺ BÀI VIẾT
Link copied!
Mới cập nhật