Làm thế nào để tránh văn hóa nhóm độc hại trong phát triển phần mềm?
Last updated: February 03, 2026 Xem trên toàn màn hình
Recommended for you
- 11 May 2021
Khác nhau giữa Padding và Buffer trong quản lý rủi ro dự án 93/1003 - 19 Dec 2023 Hồi tưởng lạc quan (Rosy retrospection): Khi những quá khứ tươi đẹp có thể đe dọa đến tương lai của bạn 59/631
- 01 Aug 2022 20 bài học kinh nghiệm rút ra từ Tam Quốc Diễn Nghĩa 55/983
- 11 Feb 2024 Càng đọc càng thấm: 10 suy ngẫm sâu sắc từ nhà tâm lý học Carl Jung 49/2406
- 28 Nov 2025 "The Cult of Youth": Sự sùng bái tuổi trẻ và hậu quả về sự thiếu đồng điệu trong tổ chức 47/87
- 03 Dec 2024 Lãnh đạo 4.0: Nhân Trị, Pháp Trị hay Kỹ Trị ? 26/70
- 02 Dec 2025 Chủ Nghĩa Gia Đình Trị (Nepotism) Làm Suy Giảm Sự Hài Lòng Và Niềm Tin Trong Công Việc Như Thế Nào? 26/52
- 01 Jan 2024 Tổng hợp 25 quy luật quan trọng trong quản lý dự án 25/573
- 07 Jan 2025 Phân biệt Proxy, HMA và VPN 24/335
- 14 Sep 2024 11 Cơ Chế Tâm Lý Che Giấu Cần Nhận Diện Để Hiểu Bản Thân và Người Khác 23/503
- 11 May 2021 Phong cách lãnh đạo đích thực (Authentic Leadership) là gì? 5 cách các nhà lãnh đạo nuôi dưỡng niềm tin và gắn kết nhân viên 22/300
- 15 Aug 2024 "Ageism in IT": Vì Sao Kỹ Sư Phần Mềm Sau 35 Tuổi Khó Xin Việc?” 20/70
- 08 Mar 2021 PMO là gì? Vai trò của PMO trong quản trị doanh nghiệp? 20/452
- 04 Sep 2022 Hiệu ứng cánh bướm là gì? Ý nghĩa và tác động của hiệu ứng cánh bướm 18/677
- 01 Nov 2024 Đừng Chỉ Làm Việc, Hãy Trưởng Thành: Bốn Bài Học Từ Thiền Nhật Bản 18/212
- 15 Aug 2025 Dự án phần mềm bị trì hoãn và vấn đề "akrasia" 17/62
- 02 Oct 2024 Lời sấm của Tào Tháo: "Đảo ngược lời khuyên của vợ, thành công ắt đến" 17/58
- 16 Apr 2025 Lãnh đạo linh hoạt: Hành động (Bias for Action) hay không hành động (Non-Action)? 16/67
- 04 Mar 2019 Quản trị Team là gì? Team và Group khác nhau như thế nào? 16/702
- 06 May 2025 Dấu hiệu thao túng Gaslighting là gì? Các cách "kháng" hành vi Gaslighting? 15/77
- 01 Jan 2025 [VietnamWorks] Chuyện công sở và các kỹ năng nghề nghiệp cho người Việt 15/137
- 01 Oct 2021 Sự Tự Điều Chỉnh (Self-Regulation) Là Gì? Tại Sao Nó Quan Trọng? 14/759
- 11 Mar 2025 Thiên hướng Hành động (Bias for Action) và Thiên hướng Quy trình (Bias for Process) tác động tiêu cực tới "đổi mới và sáng tạo" như thế nào? 14/87
- 12 Jul 2023 Vì sao ngày càng nhiều dự án phần mềm thất bại? 14/583
- 05 Sep 2025 “Lời Khuyên”: Thuận lý thì ít, nghịch lý thì nhiều. Suy nghĩ không giống nhau thì không nên khuyên nhau. 14/68
- 09 Jan 2025 10 Nghịch Lý Cuộc Sống Từ Phim Upstream (nghịch hành nhân sinh): Đối Mặt Rủi Ro Trong Thời Đại VUCA 14/218
- 25 Mar 2024 Làm Sao Để Không Bị Bỏ Lại Sau Hơn 20 Năm Kinh Nghiệm IT? 13/142
- 08 Aug 2023 Mất kiểm soát phạm vi dự án (Scope Creep) và hiệu ứng quả cầu tuyết (snowball) 13/253
- 01 Aug 2021 Hiện tượng Gold plating (mạ vàng) là gì? Tại sao có ảnh hưởng quyết định đến chất lượng dự án? 13/394
- 13 Apr 2021 Ví sao thuê nhân sự bên ngoài (staffing outsourcing) là xu hướng mới trong thời đại 4.0? 12/252
- 10 Jun 2025 Hiệu Ứng Người Thờ Ơ (Bystander Effect): Khi “Ma Cũ” Không Muốn Giúp “Ma Mới” 12/79
- 02 Sep 2025 Bốn Nhóm Người Dễ Bị “Brain Rot” Trên Mạng Xã Hội Và Cách Phòng Tránh 12/46
- 04 Nov 2025 Internal vs. External Locus of Evaluation: Bạn Đang Tìm Sự Công Nhận Từ Đâu? 12/40
- 12 May 2024 Groan Zone là gì? Khi mọi quan điểm va chạm, đâu là cách biến Groan Zone thành động lực đổi mới? 11/35
- 22 Dec 2025 Từ những nhà lãnh đạo anh hùng đến những người làm vườn 11/25
- 03 Jun 2025 Default To Action: Kỹ Năng Thiết Yếu Để Thành Công Trong Môi Trường Làm Việc Từ Xa 11/74
- 06 Dec 2025 Sức mạnh của phương pháp 30-for-30: Bạn đã bao giờ cam kết 30 ngày liên tục cho một mục tiêu? 11/60
- 12 Jan 2024 Tư duy hệ thống trong Quản Lý Dự Án diễn ra như thế nào? 11/253
- 22 Sep 2024 Hội chứng Zeigarnik – Tại sao những công việc dở dang "đọng" lại trong trí nhớ lâu hơn các công việc đã hoàn thành? 11/102
- 02 Oct 2023 OCEAN: Mô hình 5 tính cách Big Five 10/298
- 14 Aug 2023 Công bằng phân phối (distributive justice) giúp "virtual team" làm việc hiệu quả hơn như thế nào? 10/43
- 04 Dec 2024 Chìa khóa làm chủ thời gian: Chống Lại Định Luật Parkinson Bằng Kỹ Thuật Pomodoro 9/45
- 05 Aug 2025 Hiệu ứng Người Đứng Nhìn (Bystander Effect) trong môi trường doanh nghiệp: Nguyên nhân và giải pháp? 9/56
- 10 Aug 2020 Bạn có biết quy tắc thất bại nhanh: Fail early, fail often, fail cheap, but always fail forward 9/161
- 01 Aug 2022 Bí quyết số 1 cho doanh nghiệp 4.0 với 10 chiến lược phát triển năng lực nhân sự CNTT 9/166
- 01 May 2022 Có thể xác định vị trí địa lý của địa chỉ IP với độ chính xác đến từng địa chỉ con phố? 9/508
- 20 Dec 2022 Bài học quản lý nhân sự từ một trận chung kết bóng đá 8/313
- 29 Dec 2024 Phí Phạm Không Phải Lúc Nào Cũng Xấu – Đây Là Lý Do Tại Sao! 8/103
- 01 Jul 2020 8 Thiên Kiến Nhận Thức Mà Người Quản Lý Dự Án Cần Cảnh Giác 7/72
- 04 Sep 2023 Giải mã nhóm tính cách (ISTP - Nhà kỹ thuật) 7/262
- 12 Jul 2021 Để chuyển đổi số, cần “bẻ gãy” (disrupt) trong tư duy 6/201
- 12 Apr 2025 BÀI HỌC NGẮN SỐ #28: 10 nguyên tắc lãnh đạo giúp bạn đứng vững giữa dòng chảy VUCA 6/51
- 03 Sep 2025 Vì Sao Lập Trình Viên Silicon Valley Đa Phần Dưới 40 Tuổi, và "Người Lớn Tuổi" Đã Đi Đâu? 5/30
- 31 Jul 2025 Quản lý sản phẩm và đội ngữ kỹ thuật: Liệu có thực sự HÒA HỢP? 5/33
- 27 Jan 2026 Thành công: Nỗ lực hay Chỉ là May mắn? 3/8
- 13 Aug 2025 Kinh nghiệm phát triển dự án phần mềm cho khối Chính phủ/nhà nước 1/5
- 29 Jan 2026 5 QUY LUẬT TÂM LÝ VÀ QUẢN TRỊ KINH ĐIỂN /4
- 30 Jan 2026 Vượt qua cơn bão sa thải nhân viên công nghệ: Những đêm thức trắng, phần mềm bị lỗi và hội chứng kẻ giả mạo (Impostor Syndrome) /2
- 15 Jan 2026 Quản lý độc hại (Toxic Management): Hiểu đúng bản chất - và cách đối phó /3
Văn hoá phát triển phần mềm: Yếu tố vô hình quyết định chất lượng phần mềm
Phát triển phần mềm là một công việc phức tạp. Đôi khi, thứ chúng ta tạo ra có vẻ rất đơn giản – chẳng hạn như một website CRUD cơ bản. Nhưng ngay cả với một hệ thống đơn giản như vậy, nếu nhìn sâu hơn vào “điệu nhảy xã hội – kỹ thuật” (socio-technical dance) cần thiết để tạo ra nó, ta sẽ thấy đây vẫn là một hành động phức tạp.
Trong môi trường doanh nghiệp, việc xây dựng dù chỉ một phần mềm nhỏ cũng đòi hỏi sự cộng tác và phối hợp của rất nhiều con người khác nhau. Và làm cho tất cả những tương tác đó vận hành hiệu quả chưa bao giờ là điều dễ dàng.
Phần mềm không chỉ được định hình bởi các quyết định kỹ thuật, mà còn bởi cách chúng ta cư xử, giao tiếp và làm việc với nhau. Tất cả những điều này tích tụ lại thành các mô thức làm việc, các thói quen mặc định – hay nói cách khác, chính là văn hoá phát triển phần mềm của tổ chức.
Vậy “văn hoá phát triển” thực sự là gì? Và làm thế nào để xây dựng một văn hoá hiệu quả?
Văn hoá: cốt lõi của DevOps và phát triển phần mềm hiện đại
Nếu bạn hỏi một chuyên gia DevOps “DevOps là gì?”, rất có thể chỉ trong vài giây họ sẽ nhắc đến từ culture (văn hoá).
Trong The DevOps Handbook, khung CALMS được giới thiệu, bao gồm:
- Culture (Văn hoá)
- Automation (Tự động hoá)
- Lean (Tinh gọn)
- Measurement (Đo lường)
- Sharing (Chia sẻ)
Thực tế, có thể lập luận rằng hầu hết những yếu tố này đều mang bản chất văn hoá nhiều hơn là kỹ thuật – kể cả tự động hoá.
Ở đây, “văn hoá” được hiểu là tập hợp các niềm tin, nguyên tắc và giá trị dẫn dắt hành vi của chúng ta. Nó quyết định:
- Chúng ta làm gì theo mặc định
- Chúng ta phản ứng ra sao khi gặp vấn đề
- Chúng ta hành xử thế nào khi không có ai giám sát
Có một câu nói rất hay:
“Văn hoá là những gì ta làm khi không có ai đang nhìn.”
Chính những hành vi mặc định này có thể giúp hoặc cản trở mục tiêu tạo ra phần mềm tốt. Vì vậy, việc chủ động định hướng văn hoá phát triển là yếu tố sống còn đối với thành công của đội ngũ và tổ chức.
Không thể “nhập khẩu” văn hoá phát triển phần mềm
Trong cuốn Creating a Software Engineering Culture, Carl Väs định nghĩa ba thành phần cốt lõi của một văn hoá kỹ nghệ phần mềm hiệu quả:
-
Cam kết cá nhân của mỗi lập trình viên trong việc tạo ra sản phẩm chất lượng
-
Cam kết từ tổ chức và quản lý trong việc xây dựng môi trường coi trọng chất lượng phần mềm
-
Cam kết cải tiến liên tục từ toàn bộ thành viên trong nhóm
Một điểm rất quan trọng từ cuốn sách này là:
👉🏻 Văn hoá kỹ nghệ phần mềm không thể mua, sao chép hay nhập khẩu từ bên ngoài.
Mỗi tổ chức có một văn hoá phát triển độc nhất, được hình thành qua thời gian – dù có chủ đích hay vô tình. Nói cách khác, bạn luôn đang “xây dựng” văn hoá của mình, cho dù bạn có nhận ra hay không.
Văn hoá này ảnh hưởng đến:
- Cách tổ chức công việc
- Cách tuyển dụng và đào tạo thành viên mới
- Cách định nghĩa “làm tốt” trong tổ chức
- Cách xây dựng và cải tiến các kỷ luật kỹ thuật
Văn hoá độc hại, quan liêu và sinh sản (Generative)
Hiệu quả giữa các văn hoá phát triển phần mềm khác nhau có thể chênh lệch rất lớn. Một số môi trường thì độc hại, một số khác lại thúc đẩy mạnh mẽ chất lượng và hiệu suất.
Theo mô hình văn hoá tổ chức phổ biến ở phương Tây, các tổ chức thường rơi vào một trong ba nhóm:
-
Pathological (Bệnh lý)
-
Bureaucratic (Quan liêu)
-
Generative (Sinh sản / tạo sinh / tạo giá trị)
Dữ liệu từ các chỉ số DORA cho thấy:
👉🏻 Những đội ngũ phần mềm có hiệu suất cao nhất đều thuộc nhóm văn hoá Generative.
Phần lớn tổ chức không rơi vào trạng thái bệnh lý, nhưng cũng chưa đạt đến mức generative. Đa số dừng lại ở quan liêu – không quá tệ, nhưng cũng không tối ưu.
Thách thức lớn nhất là: làm sao dịch chuyển từ quan liêu sang generative?
Từ quản lý vi mô sang định hướng mục tiêu và kết quả
Một rào cản phổ biến là niềm tin rằng:
“Quản lý có nhiệm vụ nói cho mọi người phải làm gì và làm như thế nào.”
Với công việc tri thức như phát triển phần mềm, đây là một sai lầm lớn.
Nếu đã tốn công tuyển những người thông minh, tại sao lại:
- Chỉ giao cho họ các chỉ dẫn chi tiết?
- Bắt họ thực hiện những “giải pháp” được đoán trước, thay vì cho họ quyền tìm ra giải pháp tốt hơn?
Thay vì chỉ đạo từng bước, điều quan trọng hơn là:
- Làm rõ mục tiêu và kết quả cần đạt
- Để đội ngũ tự do sáng tạo cách đạt được những mục tiêu đó
Ví dụ:
- Thay vì mô tả chi tiết giải pháp kỹ thuật
- Hãy nói rõ: cần tăng bao nhiêu doanh thu, thêm bao nhiêu khách hàng, hay giảm latency (độ trễ) xuống mức nào
Khi mục tiêu rõ ràng, đội ngũ có thể:
- Thử nghiệm nhanh hơn
- Học hỏi từ phản hồi thực tế
- Điều chỉnh hướng đi hiệu quả hơn
Tự chủ đội nhóm và phản hồi nhanh
Một đặc điểm cốt lõi của văn hoá generative là:
- Tập trung vào kết quả, không phải quy trình
- Khuyến khích trách nhiệm cá nhân
- Luôn tìm cách cải tiến, kể cả khi đang làm tốt
Để làm được điều này, đội ngũ cần:
- Phản hồi nhanh
- Nhìn thấy rõ hệ quả của các quyết định mình đưa ra
Đó chính là bản chất của team autonomy – tự chủ đội nhóm. Những khẩu hiệu như “You build it, you run it” chỉ là một phần của triết lý này.
Trong các tổ chức hiệu suất cao:
- Đội phát triển chịu trách nhiệm toàn diện cho sản phẩm
- Họ chọn hướng đi, công nghệ, và chịu trách nhiệm cho hệ thống khi chạy production
Cặp lập trình (Pair Programming): công cụ thay đổi văn hoá mạnh mẽ nhất
Một công cụ thường bị đánh giá thấp nhưng cực kỳ hiệu quả trong việc thay đổi văn hoá là pair programming, đặc biệt khi kết hợp với xoay vòng cặp thường xuyên.
Lợi ích không chỉ nằm ở chất lượng code, mà ở:
- Xoá bỏ silo kiến thức
- Tạo áp lực xã hội tích cực để làm việc tử tế
- Lan toả thực hành tốt trong toàn đội
- Giúp mọi người thấy rằng “đây không chỉ là vấn đề của riêng tôi”
Trong thực tế, nhiều đội sau khi áp dụng pair programming:
- Làm việc nhất quán hơn
- Chất lượng tăng rõ rệt
- Sẵn sàng nhận trách nhiệm lớn hơn
Đây là một trong những công cụ hiếm hoi có thể tác động trực tiếp và nhanh chóng đến văn hoá phát triển phần mềm.
Kết luận
Văn hoá phát triển phần mềm không phải là khẩu hiệu, quy trình hay tài liệu. Nó là:
- Những thói quen hàng ngày
- Những quyết định mặc định
- Cách con người tương tác với nhau
Muốn xây dựng phần mềm tốt, không thể bỏ qua việc xây dựng một văn hoá phát triển lành mạnh, định hướng kết quả và trao quyền thực sự cho đội ngũ.
Muốn phần mềm tốt hơn, hãy bắt đầu từ văn hoá.
Khám phá thêm các chủ đề sau
Đọc thêm: Hướng dẫn hợp tác viết bài (guest blogging)
Các chủ đề được quan tâm nhiều nhất
CHIA SẺ BÀI VIẾT
Link copied!