Trí tuệ nhân tạo (AI) không tạo ra tương lai… mà đang tái thiết thời Trung cổ
Last updated: February 19, 2026 Xem trên toàn màn hình
Recommended for you
- 06 Feb 2024
Bài toán Trolley Problem: Hi sinh thiểu số để cứu đa số? 158/381 - 18 Jul 2020 Lợi ích cận biên (Marginal Utility) là gì? Qui luật lợi ích cận biên giảm dần 49/862
- 09 Aug 2022 Hiệu ứng “rắn hổ mang” (Cobra effect): Khi giải pháp trở thành vấn đề, tưởng vui lại hóa xui 45/633
- 22 May 2022 Tư duy ngoài hộp (Thinking out of box) là gì? Tại sao quan trọng với sự phát triển của doanh nghiệp? 32/534
- 02 May 2025 Vì sao học giỏi mà vẫn nghèo, học dốt lại thành đạt trong cuộc sống? 32/108
- 15 Apr 2023 Nghịch lý từ câu chuyện “một chén gạo dưỡng ơn, một đấu gạo gây thù” 29/824
- 01 Mar 2024 Google thử nghiệm Search AI (Search Generative Experience - SGE) 22/396
- 16 Apr 2025 Lãnh đạo linh hoạt: Hành động (Bias for Action) hay không hành động (Non-Action)? 22/75
- 09 Dec 2025 Hiệu Ứng Tàu Điện Ngầm - The Subway Effect 21/37
- 10 Aug 2020 Bạn có biết quy tắc thất bại nhanh: Fail early, fail often, fail cheap, but always fail forward 20/175
- 05 Sep 2025 “Lời Khuyên”: Thuận lý thì ít, nghịch lý thì nhiều. Suy nghĩ không giống nhau thì không nên khuyên nhau. 20/81
- 19 Jun 2024 Giải mã AI, ML và DL: Chìa khóa nắm bắt xu hướng chuyển đổi số 20/203
- 02 Oct 2023 Ngôi Chùa Trăm Năm và Viên Gạch Vỡ: Bài Học Thấm Thía Về Lỗi Nhỏ Trong Bức Tranh Lớn 20/346
- 15 Aug 2025 Dự án phần mềm bị trì hoãn và vấn đề "akrasia" 19/64
- 28 Feb 2025 “Học giỏi” hay “giỏi học”? 19/170
- 11 Mar 2025 Thiên hướng Hành động (Bias for Action) và Thiên hướng Quy trình (Bias for Process) tác động tiêu cực tới "đổi mới và sáng tạo" như thế nào? 18/101
- 15 Mar 2024 Tê liệt vì suy nghĩ quá nhiều (Analysis Paralysis) là gì? 18/296
- 07 Feb 2024 Vì sao Scrum Team thường bị Spillover / Carry Over? 18/23
- 27 Nov 2025 AI Đang “Giết Chết” Giá Trị Của Tấm Bằng Đại Học Như Thế Nào? 17/47
- 18 Mar 2025 Câu hỏi phỏng vấn nghề Data Annotator 17/413
- 06 Dec 2023 Nghề "Data Annotation" là gì? 16/1913
- 03 Sep 2020 Hiệu ứng rắn hổ mang, Luật Goodhart, Campbell & Chuyện thi cử 16/228
- 10 Sep 2024 Tại sao những thứ chúng ta muốn lại ít khi có được? 15/245
- 01 Sep 2025 AI đang thay đổi khoa học quản trị hiện đại như thế nào 15/63
- 28 Nov 2025 AI có thể chống lại “tư duy bầy đàn” trong doanh nghiệp? 15/40
- 09 Jan 2025 10 Nghịch Lý Cuộc Sống Từ Phim Upstream (nghịch hành nhân sinh): Đối Mặt Rủi Ro Trong Thời Đại VUCA 14/221
- 01 Sep 2023 Định luật Goodhart và định luật Campbell - Nghịch lý về thành tích 13/217
- 06 Feb 2025 Data Annotation - nghề mới mẻ của dân du mục số (digital nomad) 13/261
- 19 Jul 2023 3 cấp độ của thất bại và bí quyết "cái khó ló cái khôn" 13/105
- 02 Jul 2025 Doanh nghiệp đối diện CHI PHÍ ẨN khi không áp dụng "AI Agents": Lộ diện nguy cơ tụt hậu 13/66
- 20 Nov 2025 Chuyện nghề nghiệp: Tôi đã chuyển từ vai trò “người giải quyết” sang “người định nghĩa vấn đề” như thế nào? 13/21
- 14 Aug 2025 Văn bản do AI tạo ra có cấu trúc khác với văn bản con người tạo ra như thế nào? 12/50
- 23 Aug 2024 Nghịch lý toán học chứng minh giới hạn của AI 12/289
- 16 Feb 2024 Nghịch lý của sự hoàn hảo: AI có thể quá tốt để sử dụng? 12/199
- 11 Sep 2020 Nghịch lý kinh doanh tại Mỹ: Chăm sóc khách hàng không tốt, nhưng công ty lại lãi lớn 11/177
- 27 Nov 2024 Ứng dụng AI theo dõi thu chi gây sốt vì 'mắng' người tiêu tiền 11/153
- 01 May 2025 Vì Sao Các Cửa Hàng Trung Quốc Không Vội Vã Phục Vụ Khách Hàng? 11/98
- 06 Dec 2025 Sức mạnh của phương pháp 30-for-30: Bạn đã bao giờ cam kết 30 ngày liên tục cho một mục tiêu? 11/60
- 22 May 2025 "Một nghề cho chín còn hơn chín nghề" còn đúng trong thời đại ngày nay không? 11/59
- 16 Aug 2025 Hoài nghi khoa học với 20 thuật ngữ bi quan về hiệu quả của Scrum 11/59
- 18 Sep 2025 Bị sa thải sau 25 năm làm việc trong lĩnh vực công nghệ: Nỗi lo lắng, sự hy sinh và thực tế mà không ai dám nhắc đến 11/29
- 14 Aug 2025 Áp lực của Project Manager (PM) trên 40 tuổi khi nộp đơn vào các công ty IT chỉ toàn nhân sự trẻ và năng động 10/25
- 10 Sep 2025 Học Tài Thi Phận Là Gì? Cần Làm Gì Để Vượt Qua May Rủi? 9/38
- 19 Jan 2025 AI Agents: Ngọn Hải Đăng Dẫn Lối Khởi Nghiệp Trong Kỷ Nguyên Số 9/176
- 09 Dec 2024 10 nghịch lý quản trị khiến tổ chức mãi loay hoay 8/146
- 30 Jan 2026 Vượt qua cơn bão sa thải nhân viên công nghệ: Những đêm thức trắng, phần mềm bị lỗi và hội chứng kẻ giả mạo (Impostor Syndrome) 8/12
- 03 Feb 2026 25 năm trong ngành công nghệ và bài học sống sót giữa những đợt sa thải hàng loạt 7/12
- 23 Apr 2025 Multimodal Agent AI – Cuộc cách mạng trong tương tác người – máy 6/147
- 03 May 2024 AI Đàm Thoại (Conversational AI) – Cuộc Cách Mạng Công Nghệ Đầy Hứa Hẹn 6/177
- 12 May 2024 Groan Zone là gì? Khi mọi quan điểm va chạm, đâu là cách biến Groan Zone thành động lực đổi mới? 4/43
- 07 Feb 2024 Thất bại của nhóm Scrum - Phân loại các mô hình phản tác dụng trong Scrum (Scrum Anti-Patterns) 3/11
- 09 Feb 2025 Làm gì nếu người quản lý luôn thúc ép: "Đừng làm forwarder, hãy là solver"? 3/8
- 17 Feb 2026 Giá trị con người nằm ở đâu trong thời đại AI và Robot? /1
Xin chào mọi người. Tôi là một kỹ sư phần mềm từng làm ở các tập đoàn công nghệ lớn, hiện đang thất nghiệp, với hơn 25 năm kinh nghiệm trong ngành. Vì vậy, dạo này tôi có khá nhiều thời gian rảnh. Và khi có thời gian, bạn bắt đầu suy nghĩ về những thứ như xã hội và nền văn minh sẽ trông như thế nào trong tương lai gần.
Một viễn cảnh có thể xảy ra trong tương lai gần là thứ gọi là chế độ phong kiến công nghệ (technofeudalism).
Và tôi thừa nhận rằng đó thực sự là một kịch bản tương lai khá khả dĩ trong ngắn hạn. Nhưng trước hết, tôi muốn lùi lại một chút để cung cấp bối cảnh.
Chế độ phong kiến cổ điển là một hệ thống kinh tế – xã hội rất ổn định và bền vững, đã tồn tại ở khu vực Á – Âu trong hàng nghìn năm. Về cốt lõi, đó là một nền kinh tế phi tập trung dựa trên việc khai thác địa tô. Trường hợp được ghi chép rõ ràng nhất là ở Tây Âu.
Xã hội phong kiến tổ chức như thế nào?
Nếu nhìn vào một xã hội phong kiến, bạn sẽ thấy:
- Ở đáy hệ thống là nông nô, chiếm hơn 90% dân số.
- Ở giữa là một tầng lớp nhỏ không phải nông nô, chiếm khoảng 5–10%.
- Ở đỉnh là các lãnh chúa, chiếm 1% dân số hoặc ít hơn.
Cuộc sống của nông nô
Bạn có thể xem nông nô gần như chỉ hơn nô lệ một bậc. Họ về cơ bản là tài sản, chỉ khác ở chỗ không thể bị giết tùy tiện. Họ bị ràng buộc vào một mảnh đất thông qua thỏa thuận thuê đất mang tính cha truyền con nối.
Nói chung, nông nô không sở hữu gì cả.
Họ không sở hữu đất đai, không sở hữu nhà cửa, thậm chí không sở hữu công cụ hay gia súc. Tất cả đều thuộc về lãnh chúa và được “cung cấp” cho họ để đổi lấy tiền thuê.
Tiền thuê thường dưới dạng lao động:
- Hoặc trực tiếp thông qua nghĩa vụ lao động bắt buộc,
- Hoặc gián tiếp qua sản phẩm nông nghiệp tạo ra từ lao động đó.
Ngay cả những tài nguyên cơ bản để sinh tồn như nước, củi, thức ăn hái lượm… đều bị kiểm soát chặt chẽ. Việc đi lại, rời khỏi điền trang hay kết hôn cũng phải được lãnh chúa cho phép.
Những tầng lớp nào không phải nông nô?
Tầng lớp này chia thành nhiều nhóm chuyên biệt:
- Hiệp sĩ: lực lượng thực thi trật tự quân sự
- Giáo sĩ: kiểm soát đời sống tinh thần và xã hội
- Điền chủ độc lập: sở hữu đất và tự cung tự cấp
- Thị dân: thương nhân, thợ thủ công, thành viên các phường hội
- Người tự do không tài sản: lao động tự do
Hiệp sĩ và giáo sĩ vẫn phải nộp “địa tô”:
- Hiệp sĩ trả bằng nghĩa vụ quân sự
- Giáo sĩ trả bằng dịch vụ tôn giáo
Ba nhóm cuối khá thú vị vì họ có thể sở hữu tài sản riêng, không phải nộp địa tô, dùng tiền làm phương tiện trao đổi và được hưởng một mức độ bảo vệ pháp lý. Và trong nhiều trường hợp, chính họ là lực lượng góp phần lật đổ chế độ phong kiến.
Cuộc sống của lãnh chúa
Lãnh chúa sở hữu phần lớn tài sản xã hội, bao gồm các điền trang với nông nô làm việc trên đó.
Nhưng có một vấn đề: khi dân số nông nô tăng quá mức và đất đạt tới giới hạn khai thác tự nhiên, thì giá trị địa tô giảm xuống - vì đất chỉ sản xuất được một lượng nông sản hữu hạn, bất kể có bao nhiêu lao động.
Thay vì giải phóng nông nô dư thừa, lãnh chúa thường dùng ba chiến lược:
1. Tích lũy tài sản
Mở rộng đất đai bằng cách:
- Khai phá vùng đầm lầy, núi non hiểm trở
- Hoặc xâm lược, chiếm đất của lãnh chúa khác
Cách này vừa tăng đất sản xuất, vừa giảm số nông nô dư thừa.
2. Tiền tệ hóa
Cho thuê lao động nông nô để đổi lấy vàng bạc.
Một số nông nô có thể “mua tự do” bằng cách trả một khoản tiền lớn gọi là “quit rent”, chấm dứt hợp đồng ràng buộc và trở thành người tự do.
3. Giải trí
Nghe có vẻ khó tin, nhưng có thật.
Một số lãnh chúa dùng nông nô làm trò tiêu khiển, thực hiện những hành vi tàn bạo. Có trường hợp một quý tộc thế kỷ 14 lạm dụng nông nô đến mức phải bị lãnh chúa cấp trên can thiệp và phạt tiền - số tiền chỉ tương đương một vé phạt đỗ xe ngày nay.
Phong kiến 1.0
Đó là một xã hội nơi dưới 1% dân số sở hữu gần như mọi thứ và lao động con người gần như vô giá trị. Nhưng đồng thời, nó lại rất ổn định và dai dẳng.
Phong kiến giống như “con cua” trong hệ sinh thái xã hội: nhiều xã hội theo thời gian có xu hướng tiến hóa về dạng phong kiến.
Ở Tây Âu, phong kiến sụp đổ nhờ nhiều yếu tố:
- Đại dịch hạch làm giảm mạnh dân số
- Các cuộc chiến tranh quy mô lớn
- Mở rộng biên giới mới cho phép nông nô bỏ trốn
Sự suy giảm dân số làm tăng quyền thương lượng của lao động, giúp xã hội thoát khỏi phong kiến.
Phong kiến công nghệ (Technofeudalism)
Lịch sử không lặp lại, nhưng thường “vần điệu”.
Ý tưởng về phong kiến công nghệ là:
- Một tầng lớp nhỏ “lãnh chúa công nghệ”
- Một tầng lớp chuyên gia và chủ vốn nhỏ độc lập
- Và đa số còn lại trở thành “nông nô công nghệ” - không sở hữu gì và phụ thuộc hoàn toàn vào các nền tảng công nghệ
Nông nô công nghệ sẽ phải trả phí thuê bao cho mọi thứ cần để tồn tại.
Hiện nay:
- 10% dân số Mỹ sở hữu khoảng 93% cổ phiếu
- 50–60% dưới đáy gần như không sở hữu gì
Nếu bạn ở nhóm dưới:
- Bạn không sở hữu nhà (trả tiền thuê hoặc trả góp)
- Không sở hữu phương tiện (thuê, vay, hoặc dùng Uber)
- Công cụ làm việc và giải trí đều là dịch vụ thuê bao
Cửa sổ thời gian để tích lũy vốn có thể chỉ còn dưới 5 năm - vì AI đang tiến bộ nhanh chóng.
Không phải AI có ý thức, mà là AI thực hiện lao động trí óc giá rẻ hơn con người. Điều này có thể khiến hàng triệu người mất thu nhập.
Chính phủ có thể phải triển khai thu nhập cơ bản phổ quát để ngăn nổi loạn. Khi đó, 90% dân số có thể trở thành nông nô công nghệ, phụ thuộc hoàn toàn vào nền tảng.
Thứ họ có thể cung cấp để đổi lấy sự tồn tại:
- Lao động ngày càng rẻ
- Dữ liệu để huấn luyện AI
- Hoặc đơn giản là giá trị giải trí
Sau khi suy ngẫm, tôi tin rằng nhân loại đang đứng trước một “con đường vàng” rất hẹp. Chúng ta phải đi đúng hướng để đạt tới một nền văn minh thịnh vượng kiểu Star Trek. Chỉ một bước lệch nhỏ cũng có thể đẩy chúng ta vào bẫy phong kiến công nghệ.
Tôi tin rằng loài người sẽ tìm ra cách đúng đắn. Cách làm cụ thể ra sao - đó là câu chuyện cho một ngày khác.
Cảm ơn bạn đã theo dõi. Nếu thấy thú vị, hãy đăng ký kênh, theo dõi newsletter của tôi, hoặc ủng hộ tôi bằng một ly cà phê.
Hẹn gặp lại.
Khám phá thêm các chủ đề sau
Đọc thêm: Hướng dẫn hợp tác viết bài (guest blogging)
Các chủ đề được quan tâm nhiều nhất
CHIA SẺ BÀI VIẾT
Link copied!
Mới cập nhật