“Vật cùng tắc biến, vật cực tất phản”: Quy luật đảo chiều của cuộc sống và thị trường
Published on: April 01, 2026
Last updated: May 03, 2026 Xem trên toàn màn hình
Last updated: May 03, 2026 Xem trên toàn màn hình
Recommended for you
- 06 Feb 2024
Bài toán Trolley Problem: Hi sinh thiểu số để cứu đa số? 235/498 - 18 Jul 2020 Lợi ích cận biên (Marginal Utility) là gì? Qui luật lợi ích cận biên giảm dần 159/1040
- 04 Sep 2021 Tào lao là gì? Các bí quyết để tránh tào lao trong giao tiếp 122/2098
- 04 Aug 2021 Đừng sợ đi chậm, chỉ sợ đứng yên 111/1483
- 15 Aug 2024 Kỹ năng thuyết trình với kỹ năng ABC (Accuracy, Brevity, Clarity) 108/915
- 11 Feb 2024 Càng đọc càng thấm: 10 suy ngẫm sâu sắc từ nhà tâm lý học Carl Jung 104/2536
- 26 Sep 2024 "Ăn mày quá khứ" nghĩa là gì? 104/2202
- 22 May 2022 Tư duy ngoài hộp (Thinking out of box) là gì? Tại sao quan trọng với sự phát triển của doanh nghiệp? 103/667
- 07 Feb 2024 Vì sao Scrum Team thường bị Spillover / Carry Over? 99/117
- 01 Mar 2024 "Hồ đồ", "Trung dung", "Vô vi" và "tiêu dao" là gì? 98/862
- 09 Aug 2022 Hiệu ứng “rắn hổ mang” (Cobra effect): Khi giải pháp trở thành vấn đề, tưởng vui lại hóa xui 96/711
- 07 Aug 2025 Chỉ Số AQ Là Gì? Làm Sao Kiểm Soát AQ Để Thành Công Và Giàu Có? 96/143
- 19 Feb 2024 "Mang hoài bão thượng đẳng, kết duyên trung đẳng, hưởng phúc hạ đẳng" là gì? Giải mã triết lý Tam Đẳng của Tả Tông Đường 95/127
- 19 Dec 2023 Hồi tưởng lạc quan (Rosy retrospection): Khi những quá khứ tươi đẹp có thể đe dọa đến tương lai của bạn 91/689
- 07 Aug 2024 Kỷ nguyên VUCA và TUNA – Cơ hội phát triển và chuyển đổi mạnh mẽ nhờ cuộc cách mạng 4.0 89/1302
- 01 Oct 2021 Sự Tự Điều Chỉnh (Self-Regulation) Là Gì? Tại Sao Nó Quan Trọng? 89/947
- 14 Sep 2024 11 Cơ Chế Tâm Lý Che Giấu Cần Nhận Diện Để Hiểu Bản Thân và Người Khác 88/599
- 28 Apr 2023 Mô hình Why, How, What là gì? 80/1626
- 13 Apr 2025 "Căn tính" là gì? 76/293
- 20 Oct 2025 Cách Triết Gia Đối Mặt Với Sự Từ Chối (Diogenes, Schopenhauer, Epictetus và Trang Tử) 74/86
- 19 Feb 2024 “Curse of Knowledge” khác với "Unknown knowns" như thế nào? 73/83
- 16 Mar 2022 [INFOGRAPHIC] 32 Thiên kiến nhận thức làm sai lệch quyết định của bạn (Phần I) 72/1251
- 16 Mar 2022 [INFOGRAPHIC] 32 thiên kiến nhận thức làm sai lệch quyết định của bạn (Phần II) 70/513
- 07 Feb 2024 Thất bại của nhóm Scrum - Phân loại các mô hình phản tác dụng trong Scrum (Scrum Anti-Patterns) 70/88
- 16 Apr 2025 Lãnh đạo linh hoạt: Hành động (Bias for Action) hay không hành động (Non-Action)? 69/132
- 15 Sep 2020 Hai câu chuyện về dòng nước - Ao tù hay suối nguồn tươi trẻ? 68/302
- 17 Feb 2026 Giá trị con người nằm ở đâu trong thời đại AI và Robot? 67/74
- 11 Oct 2025 4 tầng nhận thức của con người 66/76
- 15 Dec 2025 Hệ thống tài khoản Bank 4 số là gì? 66/105
- 08 Nov 2022 16 phong cách làm việc của người Nhật Bản mà Việt Nam cần học hỏi 66/497
- 02 Oct 2024 Lời sấm của Tào Tháo: "Đảo ngược lời khuyên của vợ, thành công ắt đến" 66/113
- 07 Jan 2025 Phân biệt Proxy, HMA và VPN 66/423
- 07 Dec 2024 FIX vs. REST API: Lựa chọn giao thức phù hợp cho tích hợp tài chính (fintech) 65/122
- 10 Sep 2025 Học Tài Thi Phận Là Gì? Cần Làm Gì Để Vượt Qua May Rủi? 65/98
- 18 Sep 2025 Sáng tạo nguyên bản là gì? 64/74
- 10 Jul 2021 Chuyên gia chia sẻ các nguyên tắc tư duy sáng tạo hệ thống với tên gọi Systematic Inventive Thinking (SIT) 63/565
- 15 Apr 2023 Nghịch lý từ câu chuyện “một chén gạo dưỡng ơn, một đấu gạo gây thù” 63/909
- 11 Sep 2025 Phát triển dự án CNTT cho khối Chính phủ/Nhà nước, vai trò nào "gánh team" nặng nhất? 62/86
- 10 Sep 2023 Định luật Murphy giải thích tại sao chúng ta luôn gặp xui xẻo vào những lúc tưởng thuận lợi 61/951
- 14 Aug 2025 Phân biệt "Căn tính" và "Căn cơ" 61/131
- 02 May 2025 Vì sao học giỏi mà vẫn nghèo, học dốt lại thành đạt trong cuộc sống? 61/143
- 12 Jun 2022 Marcus Aurelius: Hạnh phúc phụ thuộc vào chất lượng của những suy nghĩ 60/624
- 30 Jan 2026 Vượt qua cơn bão sa thải nhân viên công nghệ: Những đêm thức trắng, phần mềm bị lỗi và hội chứng kẻ giả mạo (Impostor Syndrome) 60/89
- 09 Dec 2025 Hiệu Ứng Tàu Điện Ngầm - The Subway Effect 60/88
- 03 Sep 2020 Hiệu ứng rắn hổ mang, Luật Goodhart, Campbell & Chuyện thi cử 59/272
- 10 Sep 2024 Cây dừa giữa giông bão: Bình tĩnh sống giữa trạng thái “VUCA” 58/724
- 16 Aug 2025 Hoài nghi khoa học với 20 thuật ngữ bi quan về hiệu quả của Scrum 57/113
- 13 Feb 2025 Căn Cơ Là Gì? Yếu Tố Quyết Định Thành Bại Trong Cuộc Sống 57/645
- 01 Nov 2024 Đừng Chỉ Làm Việc, Hãy Trưởng Thành: Bốn Bài Học Từ Thiền Nhật Bản 57/277
- 29 Jul 2020 Câu chuyện mài chiếc rìu trước khi chặt cây: Bài học từ tổng thống vĩ đại nhất của nước Mỹ - Abraham Lincoln 56/886
- 01 Jul 2020 8 Thiên Kiến Nhận Thức Mà Người Quản Lý Dự Án Cần Cảnh Giác 54/138
- 15 Mar 2024 Tê liệt vì suy nghĩ quá nhiều (Analysis Paralysis) là gì? 53/360
- 04 Apr 2025 BÀI HỌC NGẮN SỐ #26: 12 sự thật quan trọng giúp bạn trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình 53/138
- 02 May 2024 Những trích dẫn hàng đầu của Albert Einstein để truyền cảm hứng và động lực 53/310
- 12 Feb 2025 Thành Công Không Chỉ Dựa Vào Chăm Chỉ, Trí Thông Minh Hay Tiền Bạc – Mà Cần "Căn Cơ" 52/704
- 02 Oct 2023 Ngôi Chùa Trăm Năm và Viên Gạch Vỡ: Bài Học Thấm Thía Về Lỗi Nhỏ Trong Bức Tranh Lớn 51/398
- 28 Feb 2025 “Học giỏi” hay “giỏi học”? 51/207
- 01 Sep 2023 Định luật Goodhart và định luật Campbell - Nghịch lý về thành tích 51/259
- 27 Jan 2026 Thành công: Nỗ lực hay Chỉ là May mắn? 51/71
- 22 Jan 2026 AI đã thay đổi việc tuyển dụng như thế nào? 49/64
- 16 Jan 2026 I-Shaped, T-Shaped, N-Shaped và M-Shaped: Chân dung năng lực quyết định thành công trong kỷ nguyên chuyển đổi số 49/68
- 04 Sep 2022 Hiệu ứng cánh bướm là gì? Ý nghĩa và tác động của hiệu ứng cánh bướm 49/783
- 17 Feb 2025 "Minh triết" là gì? Có Phải Minh Triết Giúp Bạn Thành Công Hơn Trí Thông Minh?" 49/134
- 01 May 2022 Có thể xác định vị trí địa lý của địa chỉ IP với độ chính xác đến từng địa chỉ con phố? 48/584
- 11 Oct 2024 "Kham Nhẫn" Trong Kinh Doanh: Sức Mạnh Của Sự Kiên Nhẫn 46/532
- 02 Mar 2024 "Quán chiếu nội tâm" là gì? 46/357
- 29 Jan 2026 5 QUY LUẬT TÂM LÝ VÀ QUẢN TRỊ KINH ĐIỂN 45/63
- 15 Jan 2026 Đừng bao giờ tự vệ! Chiến thuật của Machiavelli giúp bạn đảo ngược thế trận như thế nào? 44/65
- 12 May 2024 Groan Zone là gì? Khi mọi quan điểm va chạm, đâu là cách biến Groan Zone thành động lực đổi mới? 44/89
- 15 Aug 2025 Dự án phần mềm bị trì hoãn và vấn đề "akrasia" 44/129
- 10 Aug 2020 Bạn có biết quy tắc thất bại nhanh: Fail early, fail often, fail cheap, but always fail forward 43/206
- 11 Mar 2025 Thiên hướng Hành động (Bias for Action) và Thiên hướng Quy trình (Bias for Process) tác động tiêu cực tới "đổi mới và sáng tạo" như thế nào? 43/138
- 02 Oct 2023 OCEAN: Mô hình 5 tính cách Big Five 43/343
- 09 Feb 2025 Làm gì nếu người quản lý luôn thúc ép: "Đừng làm forwarder, hãy là solver"? 43/53
- 01 Jan 2025 Phương Pháp Shadow Work: Chìa Khóa Chữa Lành Và Phát Triển Bản Thân 42/269
- 10 Sep 2024 Tại sao những thứ chúng ta muốn lại ít khi có được? 42/278
- 11 Sep 2022 Sức mạnh của lời khen 42/319
- 24 Mar 2021 Hiệu ứng Dunning-Kruger – Ảo tưởng sức mạnh về năng lực của bản thân 41/851
- 22 Sep 2024 Hội chứng Zeigarnik – Tại sao những công việc dở dang "đọng" lại trong trí nhớ lâu hơn các công việc đã hoàn thành? 40/135
- 16 Feb 2026 Tết là bài kiểm tra năng lực quản lý công việc, sắp xếp không gian và năng lực giao tiếp của bạn 40/55
- 11 Sep 2020 Nghịch lý kinh doanh tại Mỹ: Chăm sóc khách hàng không tốt, nhưng công ty lại lãi lớn 39/240
- 04 Sep 2023 Giải mã nhóm tính cách (ISTP - Nhà kỹ thuật) 38/301
- 01 May 2025 Vì Sao Các Cửa Hàng Trung Quốc Không Vội Vã Phục Vụ Khách Hàng? 38/131
- 18 Sep 2025 Bị sa thải sau 25 năm làm việc trong lĩnh vực công nghệ: Nỗi lo lắng, sự hy sinh và thực tế mà không ai dám nhắc đến 38/80
- 25 Mar 2026 Trí tuệ nhân tạo (AI) đang khiến phần mềm trở nên rẻ và ít giá trị hơn. Sự thật là gì? 37/51
- 29 Dec 2024 Phí Phạm Không Phải Lúc Nào Cũng Xấu – Đây Là Lý Do Tại Sao! 37/133
- 17 Feb 2024 Khí Phách Cuối Cùng Của Nhà Vua – Và Bài Học Về Quy Luật Cuộc Sống 36/125
- 14 Apr 2025 BÀI HỌC NGẮN SỐ #29: Ở tuổi 40, bạn nên đủ tỉnh táo để nhận ra điều này 36/120
- 04 Nov 2025 Internal vs. External Locus of Evaluation: Bạn Đang Tìm Sự Công Nhận Từ Đâu? 34/72
- 09 Jan 2025 10 Nghịch Lý Cuộc Sống Từ Phim Upstream (nghịch hành nhân sinh): Đối Mặt Rủi Ro Trong Thời Đại VUCA 34/255
- 02 Feb 2026 10 triết lý hàng đầu của người Do Thái 34/58
- 09 Feb 2026 Tại sao Việt Nam cần Starlink khi giá cước cáp quang vốn đã quá rẻ? 33/45
- 09 Apr 2026 6 Nghịch Lý Đạo Đức Phổ Biến Nhất Thế Kỷ 21 32/44
- 25 Sep 2024 Vô vi là gì? 32/185
- 19 Apr 2025 BÀI HỌC NGẮN SỐ #30: Tự bảo vệ bản thân trước hiểm họa đến từ tương lai 32/61
- 19 Jul 2023 3 cấp độ của thất bại và bí quyết "cái khó ló cái khôn" 31/132
- 16 Feb 2024 Nghịch lý của sự hoàn hảo: AI có thể quá tốt để sử dụng? 31/249
- 22 Jan 2025 Khi ngư dân không thể ra khơi, họ sửa lưới 30/370
- 09 Dec 2024 10 nghịch lý quản trị khiến tổ chức mãi loay hoay 27/171
- 29 Sep 2022 Từ chuyện người ăn xin và chiếc cần câu cá, điều gì là quan trọng nhất: Kiến thức, kỹ năng hay thái độ với cuộc sống 26/881
- 09 Apr 2026 Hiệu ứng giả dược (placebo) trong quản lý là gì? 22/26
- 20 Apr 2026 Bounce Back From Setbacks: 7 cách để vượt qua những thất bại 19/21
- 09 Apr 2026 Sự tự tin "ồn ào": Khi tiếng vang che lấp sự bất an 15/20
- 22 Apr 2026 Thời Đại Của Tiêu Dùng Bản Sắc (Identity Consumerism) Đang Lên Ngôi Như Thế Nào? 15/20
- 03 Apr 2026 5 Kỹ Năng "Analog" Giúp Bạn Tìm Việc Trong Thế Giới Số 10/33
- 20 Nov 2025 "Qua bên kia sườn đồi" nghĩa là gì? /
Khi mọi thứ chạm cực hạn: Quy luật đảo chiều của cuộc sống và thị trường
Người xưa có câu: “Vật cùng tắc biến, vật cực tất phản” - khi sự vật đi đến cực điểm, nó sẽ thay đổi và đảo chiều.
Một cách đầy đủ hơn, câu nói “Dịch cùng tắc biến, biến tắc thông, thông tắc cửu” nhấn mạnh rằng: khi đạt đến giới hạn, sự thay đổi sẽ mở ra sự thông suốt, và từ đó tạo nên sự bền vững lâu dài.
Nói đơn giản: không có trạng thái nào kéo dài mãi mãi. Mọi thứ đều có giới hạn - và khi chạm tới giới hạn đó, nó buộc phải đổi hướng.
Quy luật này thể hiện ra sao trong thực tế?
Hãy nhìn vào những ví dụ rất quen thuộc:
- Nước khi lạnh đến mức cực hạn sẽ đóng băng (từ lỏng → rắn)
- Nước khi nóng đến cực hạn sẽ bốc hơi (từ lỏng → khí)
Con người cũng vậy:
- Một người có thể chịu đựng trong một khoảng giới hạn
- Nhưng khi bị dồn nén quá lâu (áp lực, chỉ trích…), họ sẽ phản ứng - đôi khi rất mạnh
→ Vì vậy, trong các mối quan hệ, nếu không điều chỉnh hành vi, “điểm bùng nổ” là điều gần như chắc chắn.
- Một người cần học cách kiềm chế hơn
- Người còn lại cần biết tiết chế và tôn trọng hơn
Nếu không, quy luật “vật cực tất phản” sẽ tự vận hành.
Bài học rút ra: Hiểu giới hạn để hành xử đúng
Đạo lý này không chỉ dạy cách sống, mà còn giúp ta:
- Nhìn rõ giới hạn của sự việc và con người
- Biết khi nào nên tiến, khi nào nên dừng
- Điều chỉnh hành động để tránh đẩy mọi thứ đến điểm cực đoan
→ Nếu bỏ qua giới hạn đó, hệ quả đảo chiều là điều khó tránh.
Thị trường chứng khoán cũng không ngoại lệ
Quy luật này thể hiện rất rõ trong thị trường tài chính.
- Khi tin xấu dày đặc, tâm lý bi quan cực độ → thị trường thường tạo đáy
- Khi ai cũng thắng, tâm lý hưng phấn cực độ → thị trường dễ tạo đỉnh
Bản chất của thị trường thường được mô tả như sau:
Sinh ra trong sợ hãi – Lớn lên trong nghi ngờ – Chết trong sự thỏa mãn
Một ví dụ điển hình là giai đoạn thị trường hưng phấn mạnh (như đầu năm 2022):
- Ai cũng kiếm được tiền
- Câu chuyện “làm giàu nhanh” xuất hiện khắp nơi
- Dòng tiền đổ vào mạnh mẽ
→ Nhưng chính lúc đó lại là lúc rủi ro tích tụ - và sau đó thị trường đảo chiều.
Con lắc tâm lý của nhà đầu tư
Nhà đầu tư huyền thoại Howard Marks mô tả tâm lý thị trường như một con lắc:
- Một đầu là sợ hãi
- Một đầu là tham lam
Con lắc không đứng yên lâu ở trạng thái cân bằng. Nó luôn dao động:
- Khi quá sợ hãi → tích tụ năng lượng → bật ngược lại (tăng)
- Khi quá tham lam → tích tụ rủi ro → đảo chiều (giảm)
→ Chính sự “quá mức” là nguyên nhân tạo ra đảo chiều.
Vì sao bạn cần hiểu điều này?
Khi thị trường xấu, cảm giác muốn rời bỏ là hoàn toàn bình thường.
Nhưng trong đầu tư, bạn cần thêm một lớp tư duy khác - tư duy cấp độ hai.
Tư duy cấp độ một:
- “Triển vọng xấu → bán hết”
Tư duy cấp độ hai:
- “Mọi người đang bán tháo → liệu đây có phải cơ hội?”
Một vài ví dụ:
- Cấp độ 1: “Lợi nhuận sẽ giảm → bán”
- Cấp độ 2: “Có thể lợi nhuận giảm ít hơn kỳ vọng → giá sẽ tăng”
→ Sự khác biệt không nằm ở thông tin, mà nằm ở cách diễn giải thông tin.
Đọc thêm:
- Khám phá 2 cấp độ tư duy hệ thống: "System 1 Thinking" và "System 2 Thinking". Bạn thuộc nhóm nào?
- Tư duy ngược là gì? Các ví dụ về tư duy ngược trong kinh doanh
- Tư Duy Sáng Tạo Như Elon Musk: Cách Ông Học Mọi Thứ Không Cần Trường Lớp
- 7 Mô Hình Tư Duy Giúp Bạn “Nghĩ Ít, Làm Nhiều, Thành Công Nhanh”
- Kỹ năng tư duy định lượng là gì?
- Tạo sự đột phá trong kinh doanh bằng tư duy sáng tạo
- Từ truyện “Thầy bói xem voi” tới quản trị bằng Tư Duy Hệ Thống
- Cờ vua, cờ tướng và 7 bài học về tư duy quản trị
Vậy nên nhìn thị trường như thế nào?
Hãy luôn tự hỏi:
- Tâm lý thị trường đang ở đâu trên “con lắc”?
- Đang là sợ hãi hay tham lam?
- Chu kỳ kinh tế hiện tại đang ở giai đoạn nào?
→ Đặt câu hỏi đúng là bước đầu để tìm ra câu trả lời đúng.
Lời kết
Bài viết này không phải lời khuyên đầu tư, mà chỉ là một góc nhìn cá nhân -
từ một người còn ít kinh nghiệm nhưng đang cố gắng hiểu thị trường và hoàn thiện bản thân.
Điều quan trọng không phải là bạn đúng ngay lập tức,
mà là bạn hiểu được quy luật vận hành và liên tục đặt câu hỏi.
Vì cuối cùng, trong cả cuộc sống lẫn thị trường:
Khi mọi thứ đi quá xa, nó sẽ quay đầu.
[{"displaySettingInfo":"[{\"isFullLayout\":false,\"layoutWidthRatio\":\"\",\"showBlogMetadata\":true,\"showAds\":true,\"showQuickNoticeBar\":true,\"includeSuggestedAndRelatedBlogs\":true,\"enableLazyLoad\":true,\"quoteStyle\":\"1\",\"bigHeadingFontStyle\":\"1\",\"postPictureFrameStyle\":\"1\",\"isFaqLayout\":false,\"isIncludedCaption\":false,\"faqLayoutTheme\":\"1\",\"isSliderLayout\":false}]"},{"articleSourceInfo":"[{\"sourceName\":\"\",\"sourceValue\":\"\"}]"},{"privacyInfo":"[{\"isOutsideVietnam\":false}]"},{"tocInfo":"[{\"isEnabledTOC\":true,\"isAutoNumbering\":false,\"isShowKeyHeadingWithIcon\":false}]"},{"bannerInfo":"[{\"isBannerBrightnessAdjust\":false,\"bannerBrightnessLevel\":\"\",\"isRandomBannerDisplay\":true}]"},{"termSettingInfo":"[{\"showTermsOnPage\":true,\"displaySequentialTermNumber\":true}]"}]
Nguồn
{content}
Khám phá thêm các chủ đề sau
Đọc thêm: Hướng dẫn hợp tác viết bài (guest blogging)
Các chủ đề được quan tâm nhiều nhất
CHIA SẺ BÀI VIẾT
Link copied!
Mới cập nhật