Tâm thế Người mới bắt đầu là gì?

Tâm thế Người mới bắt đầu (hay còn gọi là Shoshin) đúng như tên gọi của nó: một thuật ngữ dùng để mô tả tư duy của một người thực sự mới bắt đầu.

Khi bạn mới tiếp cận một điều gì đó, bạn chưa biết gì về nó cả. Để mở lòng học hỏi và phát triển sự hiểu biết, bạn sẽ vô thức áp dụng một kiểu tư duy rất đặc biệt.

Trong trạng thái tâm trí này, bạn:

• Không còn những định kiến về cách thức vận hành của mọi thứ.
• Không còn những kỳ vọng về những gì sẽ xảy ra.
• Tràn đầy sự tò mò để thấu hiểu mọi thứ sâu sắc hơn.
• Mở lòng với một thế giới đầy rẫy những khả năng, bởi vì bạn chưa biết điều gì là "có thể" hay "không thể".

Hãy nhớ lại cảm giác khi những đứa trẻ học về một điều gì đó mới mẻ. Trẻ con luôn tràn ngập những câu hỏi. Trí tưởng tượng của chúng bay bổng không giới hạn. Chúng đặt ra cả những câu hỏi đơn giản đến hiển nhiên, lẫn những câu hỏi sâu sắc mà bạn chưa bao giờ nghĩ tới.

Trẻ em là những "bậc thầy" bẩm sinh trong việc này, bởi vì chúng luôn là người mới bắt đầu trong một lĩnh vực nào đó. Nhưng khi bạn lớn lên, ta rất dễ đánh mất sự kết nối với những phẩm chất tâm trí vốn dĩ đã từng rất tự nhiên ấy.

Lời nguyền của Kiến thức (The Curse of Knowledge)

Hầu hết mọi người dành cả đời để cố gắng trở nên dày dặn kinh nghiệm trong một lĩnh vực, thành chuyên gia trong một bộ môn, hoặc thành thục một kỹ năng nào đó.

Tâm thế Người mới bắt đầu dường như đi ngược lại lộ trình đó. Chính vì vậy, ý tưởng này có thể khiến ta cảm thấy đôi chút không thoải mái!

Tại sao bạn lại phải từ bỏ những gì mình đã biết về thế giới, dù chỉ trong chốc lát? Chẳng phải có chuyên môn, kiến thức và sự hiểu biết thì tốt hơn sao?

Kinh nghiệm thực sự là một điều tuyệt vời. Nó thường giúp bạn thực hiện mọi việc ở một trình độ cao hơn. Tuy nhiên, chính kiến thức và sự hiểu biết về cách thức vận hành của mọi thứ đôi khi lại ngăn cản bạn nhìn nhận rõ ràng những gì đang diễn ra ngay trước mắt mình.

Sau tất cả...

“Nếu tâm trí bạn trống rỗng... nó sẽ luôn sẵn sàng cho mọi thứ. Trong tâm thế của người mới bắt đầu có vô vàn khả năng, nhưng trong tâm thế của bậc chuyên gia thì chỉ có một vài.”

~ Shunryu Suzuki

Lợi ích của Tâm thế Người mới bắt đầu

Nuôi dưỡng "tâm thế người mới bắt đầu" mang lại cho bạn cơ hội để nhìn ngắm thế giới xung quanh bằng một đôi mắt trẻ thơ và tươi mới. Lợi ích của tư duy này lan tỏa đến nhiều khía cạnh trong cuộc sống, góp phần tạo nên:

• Lòng biết ơn sâu sắc hơn: Chúng ta rất dễ lãng quên những điều tốt đẹp đang nâng đỡ mình mỗi ngày. Bằng cách nhìn nhận cuộc sống từ một góc độ mới, bạn có thể trân trọng cả những điều mà trước đây mình coi là hiển nhiên.
• Sáng tạo hơn: Khi làm việc trong một lĩnh vực cụ thể và gặp đi gặp lại những vấn đề tương tự, các thói quen tư duy sẽ dần trở nên xơ cứng. Nhưng khi chủ động trải nghiệm một vấn đề với tâm thế của người mới, bạn sẽ có cái nhìn mới mẻ về những thách thức hiện hữu. Bạn sẽ khám phá ra những cơ hội mà trước đây mình chưa từng cân nhắc tới.
• Sống có ý thức hơn: Khi đã quá quen thuộc với điều gì đó, ta dễ rơi vào trạng thái "lái tự động". Tâm thế người mới bắt đầu giúp bạn sống chậm lại để quan sát những gì mình đang làm một cách rõ ràng hơn, tránh được những tác hại của việc "làm cho xong chuyện" một cách vô thức.
• Nhiều niềm vui hơn: Tư duy này giúp bạn tái kết nối với những khía cạnh thú vị trong mọi việc bạn làm. Hãy sống lại những lý do khiến bạn bắt đầu những công việc đó ngay từ đầu!
• Sự vui tươi, hồn nhiên: Từ khi nào cuộc sống trở nên nghiêm trọng đến vậy? Áp dụng tâm thế của một đứa trẻ có thể giúp bạn trở nên ham chơi, tò mò và cởi mở hơn với bất kỳ chủ đề hay hoạt động nào bạn đang tập trung vào.
• Sự kinh ngạc lớn lao: Thế giới là một nơi tuyệt diệu và đầy ắp vẻ đẹp. Nhưng nếu bạn nhìn cuộc đời qua lăng kính "vẫn là mấy thứ chán ngắt như mọi khi!", bạn sẽ chẳng bao giờ có cơ hội để nhìn thấy vẻ đẹp đó.

Với tất cả những lợi ích kể trên, có thể bạn đang tự hỏi... "Làm thế nào để tôi bắt đầu nuôi dưỡng tâm thế người mới bắt đầu một cách thường xuyên?"

Dưới đây là một số phương pháp thực hành để bạn bắt đầu.

10 Bài tập để Phát triển Tâm thế Người mới bắt đầu

Khi bạn đã quá quen với những gì mình biết, việc tư duy như một người mới bắt đầu có thể là một thử thách khó khăn đến bất ngờ!

Để quá trình nuôi dưỡng tâm thế này trở nên dễ dàng hơn trong bất kỳ tình huống nào, hãy thử 10 bài tập sau đây:

1. Xác định các kỳ vọng của bạn và đảo ngược chúng lại Bạn đang mặc định điều gì là đúng về trải nghiệm hay chủ đề này? Liệu bạn có chắc chắn 100% là nó đúng không? Điều gì sẽ xảy ra nếu bạn làm ngược lại hoàn toàn?

2. Đi chậm lại Với những chủ đề đã biết, bạn có xu hướng hoạt động như một cỗ máy đã lập trình sẵn. Bằng cách cố tình chậm lại, bạn buộc mình phải trải nghiệm từng bước của hoạt động đó một cách sâu sắc hơn. Khi bạn làm chậm các chuyển động cơ thể, tâm trí bạn thường sẽ có xu hướng đi theo sát sau đó.

3. Tránh phán xét trước Khi bạn nghĩ rằng mình đã biết mọi chuyện sẽ diễn ra như thế nào, hãy cưỡng lại sự cám dỗ của việc áp đặt giả định. Thay vào đó, hãy dành thời gian để chờ đợi và quan sát. Liệu bạn có thực sự biết chắc nó sẽ xảy ra đúng như cách bạn nghĩ không?

4. Chia nhỏ chủ đề thành những khối cấu tạo cơ bản Hãy thử chắt lọc chủ đề hoặc bài tập đó thành một dạng đơn giản hơn. Những yếu tố cơ bản nhất đang hiện diện ở đây là gì? chúng liên quan đến nhau như thế nào? Yếu tố nào là quan trọng nhất? Yếu tố nào bạn có thể bỏ qua?

5. Khơi dậy sự tò mò bằng cách đóng vai một đứa trẻ lên năm Hãy nhờ ai đó giải thích một vấn đề hoặc chủ đề cho bạn bằng ngôn ngữ đơn giản nhất có thể. Đừng mặc định bất cứ điều gì. Hãy hỏi họ những câu hỏi ngô nghê nhất như: "Tại sao?", "Cái đó hoạt động thế nào?", "Tại sao bạn lại làm theo cách đó?" và "Bạn có thể nói rõ hơn về phần này không?". (Hoặc ngược lại, hãy thử tự mình giải thích nó bằng ngôn ngữ đơn giản nhất có thể).

6. Loại bỏ từ "nên" khỏi từ điển của bạn Đưa ra các giả thuyết về việc mọi thứ sẽ diễn ra như thế nào là điều tốt. nhưng những từ "nên như thế này", "nên như thế kia" sẽ trói buộc bạn vào một kết quả định sẵn. Hãy buông bỏ mọi kết quả mong đợi để giữ mình cởi mở với những khả năng rộng mở hơn.

7. Bỏ bớt những mũi tên dự phòng Nếu bạn học bắn cung lần đầu và có một bao đầy mũi tên, bạn có thể sẽ không cân nhắc phát bắn đầu tiên một cách kỹ lưỡng. Dù sao thì nếu bắn trượt, bạn biết mình vẫn còn nhiều lượt thử khác. Nhưng chuyện gì sẽ xảy ra nếu người hướng dẫn chỉ đưa cho bạn duy nhất một mũi tên? Bạn sẽ tiếp cận mọi thứ khác đi thế nào nếu biết mình chỉ có một cơ hội duy nhất? Hãy tìm kiếm sự thấu hiểu và thực hiện điều đó một cách tỉnh thức.

8. Tách biệt khỏi khao khát được coi là chuyên gia của cái tôi (Ego) Cái tôi thích tự bảo vệ mình bằng cách tỏ ra thông thái và luôn đúng. Nhưng việc "trở nên đúng đắn" hiếm khi là mục tiêu thực sự. Thay vào đó, hãy tập trung vào việc nhìn nhận thực tế như nó vốn có, không định kiến.

9. Hiện diện trọn vẹn với trải nghiệm đang diễn ra Hãy mở rộng mọi giác quan đối với những gì bạn đang trải nghiệm, như thể bạn chưa từng trải qua nó trước đây. Bạn thấy/nghe/ngửi/cảm nhận/nếm được gì? Có những quy luật nào đang tồn tại? Điều gì gây khó hiểu? (Tại sao?) Điều gì có vẻ hợp lý? (Tại sao?)

10. Thiền định để thực hành cách nhìn nhận rõ ràng, không phán xét Trong thiền chánh niệm, bài thực hành là quan sát những suy nghĩ, cảm xúc và cảm thọ nảy sinh rồi tan biến trong khoảnh khắc hiện tại mà không phán xét. Khi thiền, hãy chú ý khi nào bạn bắt đầu kỳ vọng mọi thứ nên diễn ra như thế nào (ví dụ: bạn sẽ cảm thấy gì, hoặc sẽ nghĩ gì). Việc nhận ra sự kỳ vọng này chính là cơ hội để buông bỏ và quay trở lại với hơi thở. Hãy tự nhắc nhở rằng mỗi lần thiền đều khác nhau, và mỗi hơi thở đều là duy nhất. Sau đó, hãy mở lòng với hơi thở tiếp theo... và hơi thở tiếp theo nữa...

Bắt đầu lại, rồi lại bắt đầu lại

“Chúng ta khởi đầu bằng tâm thế của người mới, và rồi nếu may mắn, chúng ta sẽ đào sâu nó, hoặc quay trở về với nó.”

~ Joseph Goldstein

Khi bắt đầu một trải nghiệm mới, ta không thể nào không có tâm thế của một người mới bắt đầu.

Nhưng khi thời gian trôi qua, thái độ này dần phai nhạt. Khi kiến thức và sự hiểu biết bén rễ trong tâm trí, "khẩu độ" quan sát của bạn sẽ dần hẹp lại.

Nuôi dưỡng Tâm thế Người mới bắt đầu chính là cách để đảo ngược xu hướng hạn chế này. Nhìn nhận mọi thứ một cách mới mẻ sẽ mang lại những góc nhìn sống động cho những cảnh tượng cũ kỹ, đồng thời mở ra một thế giới đầy sự lôi cuốn và khả năng trong mỗi ngày ta sống.

Điều tuyệt vời nhất ở tâm thế này là nó luôn sẵn có. Mỗi tuần, mỗi ngày và mỗi khoảnh khắc đều là một cơ hội để bạn bắt đầu lại từ đầu.